"... Είχα ξεχαστεί μπροστά στην ψηφιδογραφημμένη Γέννηση του Δαφνιού μια παραμονή Χριστουγέννων. Όλες αυτές οι τριανταφυλλένιες και μενεξεδένιες αποχρώσεις του Υμηττού, που τραγουδούν οι ποιητές μας ανθούσαν στους πλαστικούς λόφους, που αγκάλιαζαν με τόση τρυφερότητα το σπήλαιο. Η ελληνική φαντασία είχε διαλέξει το αττικό αυτό μοναστήρι για να δώσει το χαριέστερο έργο της μεσαιωνικής εικονογραφίας. Δεν θυμούμαι να χάρηκα τόσο πολύ μια Γέννηση στη ζωγραφική, της Ανατολής και της Δύσης, όσο αυτήν που στόλισε, στον ΙΑ΄ αιώνα, το Δαφνί μας. Η κλασσική ευαισθησία των Ελλήνων ξαναζεί σε όλες αυτές τις ευγενείς μορφές, που συνομιλούν με τόσο άνεση και διαλογίζονται με τόση γαλήνη.
Ξαφνικά σε μικρή απόσταση από την μορφή της Παρθένου, είδα ν’ ανεμίζει μια κορδέλλα. Πρόσεξα καλύτερα και το ενδιαφέρον μου εντοπίστηκε τώρα στο χαλασμένο κομμάτι. Ήταν πραγματικά μια κορδέλα, που έδενε τα μαλλιά μιας μορφής χαμένης. Αν ήταν Άγγελος η μορφή αυτή, έπρεπε να είχε ένα φωτοστέφανο γύρω από το κεφάλι του. Και τέτοιος φωτοστέφανος δεν υπήρχε. Η κορδέλλα και τα μαλλιά ανήκαν λοιπόν σε μια απλή γυναίκα και όχι σ΄ έναν Άγγελο. Αλλά ποια ήταν αυτή; Ούτε ο Λουκάς, ούτε κανένας άλλος Ευαγγελιστής δεν αναφέρουν στα κανονικά κείμενα, την παρουσία μιας κοινής θνητής στη Γέννηση. Ήταν ένα μυστήριο κι έπρεπε να το ξεδιαλύνω. Από μια κορδέλλα έπρεπε να βρω τη γυναίκα, που διαδραμάτισε κάποιο ρόλο στη Γέννηση του Ιησού.
Ανέτρεξα στ΄ απόκρυφα Ευαγγέλια. Εδώ στάθηκα τυχερός. Ένα απόκρυφο, που διασώθηκε ως την εποχή μας, σε λατινική γλώσσα, με τον τίτλο «Η Γέννησις της Μαρίας και τα Παιδικά χρόνια του Σωτήρος» De Nativitate Maria et infantia Salvatoris), είναι αφιερωμένο στην παιδική ηλικία της Παρθένου (Βιβλίο Α’) και του Ιησού (Βιβλίου Β΄).
Το Ευαγγέλιο αυτό μολονότι αποδίδεται στον Ματθαίο, είχε αποκλεισθεί από την τάξη των κανονικών, μ΄ ένα διάταγμα του Πάπα Γελάσιου Β’ (1118-19). Σε αυτό το απόκρυφο Ευαγγέλιο απαντούμε την παρουσία δύο γυναικών, που τις έφερε ο Ιωσήφ για να ξεγεννήσουν την Παρθένο. Η πρώτη ονομαζόταν Σαλώμη, η δεύτερη Ζελέμη. Μόλις μπήκαν στο σπήλαιο οι δύο μαίες έτρεξαν να βοηθήσουν, πλησίασε πρώτη η Ζελέμη, αλλά ξεφώνησε τρομαγμένη «Κύριε, Κύριε, συγχώρησέ με, ποτέ δεν φαντάστηκα τέτοια περίπτωση. Τα στήθη της είναι γεμάτα γάλα. Εγέννησε ένα αγόρι κι όμως έμεινα παρθένα!». Η Σαλώμη ακούγοντας τα λόγια αυτά, μουρμούρισε κουνώντας με δυσπιστία το κεφάλι της. «Δεν πιστεύω σ΄ αυτά που ακούω αν δεν βεβαιωθώ». Και πλησίασε την Παρθένο. Μα μόλις την άγγιξε, το χέρι της ξεράθηκε κι έβαλε τις φωνές και τα κλάμματα. Παρακαλούσε το Θεό να συγχωρέσει την απιστία της. Ένας Άγγελος την άκουσε και παρουσιάστηκε τότε: «Πλησίασε το παιδί, την προστάζει, και προσκύνησε. Έπειτα άγγιξέ του με το χέρι σου και θα γιατρεφτείς». Η Σαλώμη άκουσε την προσταγή του Άγγελου και θεραπεύτηκε…
Άγγελος Προκοπίου (1909-1967):
Άγγελος Προκοπίου: “ΤΟ ΔΑΦΝΙ – ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΧΡΥΣΟΔΑΦΝΙΩΤΙΣΣΑ”, 1952 - Η πρώτη ελληνική ταινία τέχνης, βραβευμένη με δύο πρώτα διεθνή βραβεία.
Η ταινία γυρίστηκε το 1951 και πήρε δύο πρώτα βραβεία, ως καλύτερο ντοκιμαντέρ, στα Φεστιβάλ του Εδιμβούργου και της Νέας Υόρκης το 1952. Σύμφωνα με το πρόγραμμα της προβολής στον κινηματογράφο ΑΣΤΥ (29/3/1953), «η σύλληψη και το κείμενο οφείλονται στον Άγγελο Προκοπίου». Από την παρακολούθηση της ταινίας, αλλά και από την περιγραφή που κάνει ο ίδιος ο Άγγελος Προκοπίου στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, προκύπτει ότι χρησιμοποιήθηκαν σκαλωσιές και ειδικός φωτισμός στο εσωτερικό του Καθολικού για να «δημιουργηθεί μια ταινία και να συναγωνισθεί με ελληνικά χρώματα τις ξένες του είδους της».
Γιός του σημαντικού ζωγράφου Γιώργου Προκοπίου (1876-1940). Σπούδασε Νοµικά και Κοινωνικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο, καθώς και ζωγραφική - χαρακτική στην Α.Σ. Καλών Τεχνών στην Αθήνα, με δάσκαλο τον Κ. Παρθένη, Ιστορία της Τέχνης και Αρχαιολογία στο Παρίσι, με τον Α. Grabar. Έγινε διδάκτωρ της Σορβόννης και εξελέγη καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στην Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ το 1940.
Τον Οκτώβριο του 1940 ξεκίνησε από τους πρώτους για το μέτωπο της Αλβανίας. Στην κατοχή, διώχτηκε από τη θέση του και κλείστηκε στις φυλακές, ενώ έβγαζε, µε μια ομάδα αγωνιστών, την αντιστασιακή εφημερίδα «Ελεύθερη Ζωή».
Μετά τον πόλεμο πολιτεύτηκε με τον Ν.Καζαντζάκη και τον Ν. Πλαστήρα και δικηγορούσε στον Άρειο Πάγο και στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Από το 1945 κρατούσε τη στήλη της τεχνοκριτικής στην Εφημερίδα «Καθημερινή», όπου δημοσίευε άρθρα και μελέτες, ως την ημέρα που πέθανε. Κατά καιρούς δημοσίευσε άρθρα του στα έντυπα «Ο Αιώνας μας» (1947-48), «Αγγλοελληνική Επιθεώρηση» (1946-1952), «Αρχιτεκτονική» (1952). Το 1958-59 ήταν Διευθυντής Προγράμματος της Ραδιοφωνίας, αργότερα Πρόεδρος της «Ενώσεως Κριτικών Τέχνης» (αναλυτική παρουσίαση για την Ένωση στο τέλος του σημειώματος). Το ‘62 εξέδωσε το περιοδικό Τέχνης «Νέες Moρφές». Συμμετείχε σε όλα τα διεθνή συνέδρια Ιστορίας της Τέχνης, Βυζαντινών Σπουδών και Αισθητικής. Έγραψε δέκα (10) βιβλία και περισσότερα από χίλια (1.000) άρθρα.
Κώστας Φωτεινάκης - Δεκέμβριος 2025