Ο Ελευσινιακός Κηφισός, η γέφυρα του Αδριανού και το "καλό πηγάδι"

Σε προηγούμενη ανάρτηση 15/6/2010 είχαμε παρουσιάσει επιλεκτικά ορισμένες περιγραφές από τα ΑΤΤΙΚΑ του Παυσανία σχετικά με την Ιερά Οδό.
Στην παράγραφο 28,5 ο Παυσανίας γράφει σχετικά με τον Κηφισό ποταμό της Ελευσίνας:
«Κηφισός ποταμός ρέει και κοντά στην Ελευσίνα με ρεύμα πιο ορμητικό από τον Κηφισό που ανάφερα πριν. Κοντά σ΄ αυτόν είναι ένα τόπος που τον ονόμαζαν Ερινό και λένε πως ο Πλούτων, όταν άρπαξε την Κόρη (σ.σ. εννοεί την Περσεφόνη), κατέβηκε απ΄ αυτού. Κοντά σ΄ αυτόν τον Κηφισό ο Θησεύς σκότωσε το ληστή που ονομαζόταν Πολυπήμων, επικαλούνταν όμως Προκρούστης».

Ο Ελευσινιακός ποταμός Κηφισός (Σαρανταπόταμος) που βρίσκεται στην είσοδο της πόλης της Ελευσίνας, σήμερα, απ΄ ότι βλέπετε (κατωτέρω)στις φωτογραφίες, δεν υφίσταται. Υπάρχει όμως η καλοδιατηρημένη πέτρινη γέφυρα μήκους 50 μ. και φάρδους 5,5μ. πάνω από τον Ελευσίνιο Κηφισό που είχε πλάτος 30μ. και ήταν «ορμητικός». Η γέφυρα ανασκάφηκε και αποκαλύφτηκε από τον αρχαιολόγο Ιωάννη Τραυλό το έτος 1950. Η κατασκευή της πέτρινης γέφυρας λέγεται ότι έγινε από τον αυτοκράτορα Αδριανό το έτος 124 μ.Χ. στη θέση μιας προηγούμενης κατεστραμμένης ή διαβρωμένης γέφυρας. Ο Παυσανίας έκανε την περιγραφή του ποταμού είκοσι πέντε χρόνια περίπου μετά την κατασκευή της γέφυρας.

[Ενημερωτικές πινακίδες στον αρχαιολογικό χώρο]

----------------

[Άποψη της γέφυρας από Ανατολικά προς Δυτικά]


[Άποψη της γέφυρας από Δυτικά προς Ανατολικά]


[Η γέφυρα από ψηλά]


[Στον ίδιο χώρο, αλλά βορειότερα υπάρχει ένα αρχαίο πηγάδι (ίδιας κατασκευής και τεχνικής με τα πηγάδια στη Μονή Δαφνίου) με βαθιές χαρακιές στο στόμιό του από τα σκοινιά. Το πηγάδι αυτό («καλό πηγάδι») που έχει ακόμα και σήμερα νερό, περιγράφεται από ξένους περιηγητές όπως ο Φλωμπέρ, Πούκεβιλ, Σατωμπριάν κ.ά.]


[Κοντά στο πηγάδι ο Ιωάννης Τραυλός αποκάλυψε το 1950 μια μαρμάρινη επιγραφή επί της οποίας είναι γραμμένα έξι ονόματα.]

Η Ιερά Οδός, το Ποικίλο Όρος, οι Λίμνες των Ρειτών (Λ.Κουμουνδούρου), το Ιερό της Αφροδίτης, το Ιερό του Απόλλωνα (Δαφνί), το Μνημείο της Πυθιονίκης..

[Δημ.Σ.Πελεκάση "Η άποψις των Αθηνών εκ της Ιεράς Οδού"/ Περιλαμβάνεται στη έρευνα/βιβλίο "ΠΥΘΙΟΝΙΚΗ" του αρχαιολόγου Ανδρέα Α. Παπαγιαννόπουλου - Παλαιού", 1936]

Σας παρουσιάζουμε μια επιλογή από την Περιήγηση του Παυσανία στην ευρύτερη περιοχή του Χαϊδαρίου σήμερα. Ορισμένα από τα θέματα που έχουμε ήδη αναρτήσει τα παρουσιάζουμε με σύνδεσμο. Το σ.σ. που γράφουμε μέσα σε παρενθέσεις σημαίνει σχόλια σύνταξης, δηλαδή είναι σχόλια δικά μας.
------

Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησις (Εκδοτική Αθηνών)
ΑΤΤΙΚΑ
Μετάφραση Νικ.Δ.Παπαχατζής

36,3: Ακολουθώντας κανείς από την Αθήνα για την Ελευσίνα τη λεγόμενη από τους αθηναίους Ιερά Οδό, συναντά μνημείο του Ανθεμοκρίτου…. (σ.σ.συνεχίζει ο Παυσανίας με περιγραφές. Αν κλικάρετε στην μπλε φράση Ιερά Οδός θα δείτε όλες τις αναρτήσεις με αυτό το θέμα. Επίσης διαβάστε το άρθρο της κας Δρακωτού "Η πορεία της Ιεράς Οδού και η σημασία της" στο περιοδικό ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ )
37, 5: Από τα μνημεία που ξεχωρίζουν στο μέγεθος και στο διάκοσμο ένα ανήκει σε κάποιο ρόδιο, ο οποίος μετοίκησε στην Αθήνα. Το άλλο το έκαμε ο μακεδόνας Άρπαλος, ο οποίος απέδρασε από τον Αλέξανδρο από την Ασία, πέρασε με πλοία στην Ευρώπη και ήρθε στους αθηναίους, από τους οποίους συνελήφθη. Διέφθειρε όμως με χρήματα μεταξύ των άλλων και τους ίδιους τους φίλους του Αλέξανδρου και δραπέτεψε. Αυτός είχε από πριν νυμφευτεί την Πυθιονίκη, η οποία δεν ξέρω από πού κατάγονταν, ζούσε όμως ως εταίρα άλλοτε στην Αθήνα και άλλοτε στην Κόρινθο. Τόσο πολύ την είχε αγαπήσει αυτή, ώστε όταν πέθανε, της έκαμε και μνημείο που είναι το περισσότερο αξιοθέατο ανάμεσα σ΄ όλα τα παλαιά ελληνικά επιτάφια μνημεία. (σ.σ. αν κλικάρετε στη λέξη Πυθιονίκη θα δείτε τη σχετική ανάρτηση "Συμβολή στην έρευνα για το Μνημείο της Πυθιονίκης")
37,6: Υπάρχει επίσης ένα ιερό, όπου βρίσκονταν αγάλματα της Δήμητρας και της Κόρης και της Αθηνάς και του Απόλλωνα. Αρχικά το ιερό έγινε μόνο για τον Απόλλωνα (σ.σ. ο Παυσανίας, σύμφωνα με τον μεταφραστή Ν.Δ.Π., τοποθετεί το ιερό στο χώρο που είναι σήμερα η Μονή Δαφνίου). Σχετικά υπάρχει η παράδοση πως ο Κέφαλος, ο γιος του Δηίονα, αφού μαζί με τον Αμφιτρύωνα υπέταξε και έδιωξε τους τηλεβόες, κατοίκησε πρώτος το νησί που από τον Κέφαλο ονομάζεται Καφαλληνία. Ο Κέφαλος έμενε πριν στην Θήβα, εξορισμένος από την Αθήνα εξαιτίας τού φόνου της συζύγου του Προκρίδος. Κατόπιν, στη δέκατη γενιά, ο Χαλκίνος και ο Δαίτος, απόγονοι τού Κεφάλου, έπλευσαν στους Δελφούς και ζητούσαν από το θεό επάνοδο στην Αθήνα. (Αν κλικάρετε τη φράση "Μονή Δαφνίου" θα διαβάσετε σχετική ανάρτηση)
37,7: Εκείνος τους παρακινεί να θυσιάσουν πρώτα στον Απόλλωνα στο μέρος εκείνο της Αττικής, όπου θα δουν τριήρη να τρέχει πάνω στη στεριά. Όταν αυτοί έφτασαν στο Ποικίλο λεγόμενο όρος, παρουσιάστηκε ένα φίδι να τρέχει βιαστικά προς τη φωλιά του. Αυτοί θυσίασαν στον Απόλλωνα σ΄ αυτό το μέρος και κατόπιν ήρθαν στην Αθήνα και οι αθηναίοι τους έκαμαν πολίτες. Έπειτα είναι ένας ναός της Αφροδίτης και μπροστά σ΄ αυτόν ένα τείχος από ακατέργαστες πέτρες αξιοθέατο. (σ.σ. για ένα φίδι στην Αφαία Σκαραμαγκά, στο «ναό της Αφροδίτης που περιγράφει ο Παυσανίας υπάρχει ακόμα και σήμερα ένας μύθος. Αν κλικάρετε "ναός της Αφροδίτης" θα δείτε μια από τις σχετικές αναρτήσεις με αυτό το θέμα)
38: Οι λεγόμενοι Ρειτοί (σ.σ. σήμερα η Λίμνη Κουμουνδούρου) μόνο που ρέουν όπως τα ποτάμια. Το νερό τους είναι θαλασσινό (σ.σ. σήμερα είναι εφάλμυρο). Θα μπορούσε να πιστέψει κανείς πως από τον Εύριπο της Χαλκίδας ρέουν κάτω από το έδαφος και χύνονται σε μια θάλασσα χαμηλότερη. Οι Ρειτοί από παράδοση θεωρούνται αφιερωμένοι στην Κόρη (σ.σ. εννοεί την Περσεφόνη) και τη Δήμητρα, και ψάρια απ΄ αυτούς μπορούν να πιάνουν μόνον οι ιερείς. Οι Ρειτοί, όπως μαθαίνω, στην παλαιά εποχή αποτελούσαν το σύνορο της χώρας των ελευσινίων προς τους άλλους αθηναίους. (Κλικάρετε α) τη λέξη "Ρειτοί" για να δείτε τη σχετική ανάρτηση με τον αρχαιολόγο Ιωάννη Τραυλό και β)τη λέξη "ελευσινίων" για να διαβάσετε για τα Μυστήρια.
38,5: Κηφισός ποταμός ρέει και κοντά στην Ελευσίνα με ρεύμα πιο ορμητικό από τον Κηφισό που ανάφερα πριν. Κοντά σ΄ αυτόν είναι ένα τόπος που τον ονόμαζαν Ερινό και λένε πως ο Πλούτων, όταν άρπαξε την Κόρη (σ.σ. εννοεί την Περσεφόνη), κατέβηκε απ΄ αυτού. Κοντά σ΄ αυτόν τον Κηφισό ο Θησεύς σκότωσε το ληστή που ονομαζόταν Πολυπήμων, επικαλούνταν όμως Προκρούστης (σ.σ. ο μεταφραστής Ν.Δ.Π. ο τοποθετεί την περιοχή «στο νεώτερο δάσος του Χαϊδαρίου». Κλικάρετε στη λέξη "Προκρούστης" για να διαβάσετε τη σχετική ανάρτηση)

ΠΑΥΣΑΝΙΑ ΑΤΤΙΚΑ (1): Ο Προκρούστης στο Δάσος Χαϊδαρίου...

["Ο Θησέας σκοτώνει τον Προκρούστη" από το Μουσείο Μονάχου]

[...Προς τούτω τω Κηφισώ ληστήν Πολυπήμονα όνομα, Προκρούστην δε επέκλησιν, Θησεύς απέκτεινεν...] Παυσανίας ΑΤΤΙΚΑ, 38,5.

"....Κοντά σ' αυτόν τον Κηφισό ο Θησεύς σκότωσε το ληστή που ονομαζόταν Πολυπήμων, επικαλούνταν όμως Προκρούστης..."
Σύμφωνα με τον μεταφραστή Νικ.Δ.Παπαχατζή, Εκδοτική Αθηνών, σελ.475, σημείωση 2. "Η έδρα του "ληστή" αυτού στην πεδιάδα κοντά στην Ελευσίνα, ήταν γνωστή από τοπική παράδοση. Φυσικότερο ήταν ο Θησέας να τον συνάντησε στα υψώματα του Έρμου (στο νεώτερο δάσος του Χαϊδαριού) όπως λέει ο Πλούταρχος,ακολουθώντας αθηναϊκή παράδοση"

-------
Ο Θησέας πριν φτάσει στην Αθήνα συνάντησε τον περιβόητο Προκρούστη, ο οποίος είχε ένα κοντό και ένα μακρύ κρεβάτι. Ο Προκρούστης υποχρέωνε τους περαστικούς να ξαπλώσουν και ανάλογα με το ύψος τους μεν ψηλούς έβαζε στο κοντό κρεβάτι και τους έκοβε το κεφάλι και τα πόδια για να ταιριάξουν με το κρεβάτι τους δε κοντούς στο μακρύ και τους τράβαγε (τέντωνε) για να τους προσαρμόσει στο μήκος του κρεβατιού. Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Θησέας έβαλε τον Προκρούστη στο μικρό κρεβάτι και του έκοψε τα πόδια και το κεφάλι. Αυτό ήταν και το τελευταίο κατόρθωμα του Θησέα.

Προκρούστεια λογική: Από τον μύθο αυτό έχει προκύψει η φράση "Προκρούστεια λογική" που σημαίνει ότι δεν ανέχεται κάποιος την διαφορετικότητα, ότι έχουμε "κόψει και ράψει" στα μέτρα μας κάποιες αξίες, ιδέες κ.λπ. και δεν είμαστε ανεκτικοί στις διαφορετικές προσεγγίσεις. Η φράση "προκρούστεια λογική" χρησιμοποιείται συχνά στην πολιτική.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Με την ανάρτηση αυτή ξεκινάμε να παρουσιάζουμε αυθεντικά αποσπάσματα από το βιβλίο του Παυσανία ΑΤΤΙΚΑ, σε μετάφραση Νικ.Δ.Παπαχατζή, Εκδοτική Αθηνών. Τα αποσπάσματα αυτά θε έχουν σχέση με την Ιερά Οδό, την Ελευσίνα, τον Κηφισό, τον Ελαιώνα κ.λπ.